پرتال جامع سنت

شرحی بر تاریخ تحلیل نشده اسلام

بنیانگذار قیاس شیطان؟عمر؟ابوحنیفه؟+سند

مشورت عمر بن خطاب برای دو نفري كه به هم فحش داده اند
بيهقى در سنن كبرى نقل كرده كه دو نفر در زمان عمر بن خطاب به يك ديگر بدگوئى كردند:
17147 - وَأَخْبَرَنَا أَبُو أَحْمَدَ الْمِهْرَجَانِيُّ، أنبأ أَبُو بَكْرِ بْنُ جَعْفَرٍ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، ثنا ابْنُ بُكَيْرٍ، ثنا مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبِي الرِّجَالِ، عَنْ أُمِّهِ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلَيْنِ اسْتَبَّا فِي زَمَنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِلْآخَرِ: مَا أَبِي بِزَانٍ، وَلَا أُمِّي بِزَانِيَةٍ، فَاسْتَشَارَ فِي ذَلِكَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، فَقَالَ قَائِلٌ: مَدَحَ أَبَاهُ وَأُمَّهُ، وَقَالَ آخَرُونَ: كَانَ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ مَدْحٌ، سِوَى هَذَا نَرَى أَنْ تَجْلِدَهُ الْحَدَّ، " فَجَلَدَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ الْحَدَّ ثَمَانِينَ "
پس يكى از آن دو بديگرى گفت بخدا قسم سوگند من نميبينم كه پدر يا مادرم زناكار باشند پس عمر با مردم مشورت كرد در اين پس گوينده اى گفت پدر و مادر او را تعريف و مدح كرده است و ديگران گفتند، براى پدر و مادرش مدح ديگرى هم غيراز اين بود ما مي بينيم كه او را شلاق بزنى. پس عمر هشتاد شلاق باو زد.
السنن الكبرى ج8 ص440 المؤلف: أحمد بن الحسين بن علي بن موسى الخُسْرَوْجِردي الخراساني، أبو بكر البيهقي (المتوفى: 458هـ)، المحقق: محمد عبد القادر عطا، الناشر: دار الكتب العلمية، بيروت - لبنات، الطبعة: الثالثة، 1424 هـ - 2003 م 
عمر بن خطاب و قیاس
و نيشابورى در تفسيرش در سوره نور در ذيل قول خداى تعالى:
وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً (سوره نور آیه 4) كسانيكه زنان عفيفه و پاكدامن را نسبت ناروا ميدهند و چهار شاهد نمياورند پس آنهارا هشتاد شلاق بزنيد.
نمي دانیم به كدام يك از دو مصيبت بنالم آيا به قصور عمر بن خطاب در حكم مسئله يا به قصور معلمين و آموزگاران او از حقيقت آن ، و زشت تر جريان عمل است بنابر آنچه كه گفته اند.  
اما حد نيست مگر به قذف و تهمت مسلم و آشكار و نفى كردن روشن وآن استفاده ميشود از قول خداى تعالى : وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ...
چنانچه قاسم بن محمد گويد: ما نمي ديديم شلاق زدن را مگر در قذف و تهمت واضح و نفى فرزند صريح و روشن. و اما قول به اينكه، پدر من زناكار نيست پس اولا مناقشه و مجادله است درتعريض و كنايه بودن آن.
چون كه شايد او قصد كرده طهارت و پاكى دامنى را كه باز مي دارد او را از فرود آمدن به پستي ها و آلوده گى ها از هرزه گى در سخن يا فرومايه گى در طبيعت يا دل سوزى در عمل، پس ممكن است كه او قصد نكرده مگر اين را فقط و آن همان است كه جمعى از صحابه آنرا فهميده اند. پس گفتند:
كه او پدر ويرا ستوده است هرچند كه نديدند گوش شنوائى براى آنچه كه اظهار كردند. و بنابر فرض اين كه آن كنايه باشد پس البته موجب حد مي شود اگر دلالت آن قطعى باشد، يا اينكه كنايه زننده اعتراف كند كه من قصد نكردم مگر قذف و تهمت زنا را و گرنه حدود ساقط مي شود به سبب شبهات، آيا نمي بينى كه سقوط حكم را از كسي كه متعرض سب پيامبر صلى الله عليه و آله شد ولى تصريح نكرده چنانچه در صحاح است.
معتقد شده ابو حنيفه وشافعى و ابو يوسف و زفر و محمد بن شبرمه و ثورى و حسن بن صالح و به نفى و منع كردن" حد" به سبب تعريض و كنايه و حال آنكه حديث ياد شده در جلوى چشم آنها بوده و نيز حديثي كه اوزاعى روايت كرده از زهرى از سالم از ابن عمر گويد: عمر در تعريض و كنايه حد ميزد.
و البته طريق اثبات آن اتفاق يا توقيف است و اين در تعريض نابود است. و مشورت كردن عمر با صحابه در حكم تعرض دلالت ميكند بر اينكه نزد صحابه درباره آن توقيفى نبوده و اين كه او به اجتهاد و راى خودش گفته است و نيز تعريض به منزله كنايه است كه چند معنى را در بردارد. و جايز نيست واجب دانستن حد را به احتمال براى دو دليل.
1- اينكه قائل مي گويد كه او ظهر و پشتش از شلاق خوردن مبراء و منزه است پس ما آن را بسبب شك تازيانه نمي زنيم و محتمل مشكوك فيه است. آيا نمي بينى كه يزيد بن ركانه وقتى زنش را طلاق داد پيامبر صلى الله عليه و آله او را قسم داد پس او گفت من قصد نكردم مگر يكى را پس ملزم سه تا نيست بسبب احتمال و براى همين فقهاء در كنايه هاى طلاق گفته اند كه كنايه ها طلاق نمي شود مگر به دلالت صريح.
و وجه ديگر حديثى است كه از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده كه آن حضرت فرمودند: " ادروا الحدود بالشبهات " دفع كنيد حدود را به شبهات و كمترين احوال كنايه وقتي كه محتمل براى قذف و غير آن باشد اين است شبهه اى در سقوط آن باشد.
و نيز خداوند تعالى فرق گذارده ميان تعريض به نكاح در عده و بين تصريح فرمود:
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُم بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنتُمْ فِي أَنفُسِكُمْ ۚ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَٰكِن لَّا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا ( سوره بقره آیه 235) و گناهى بر شما نيست در آنچه به كنايه خبر داديد به آن از خواستگارى زنان يا پنهان داشتند در نفس هاى خود، دانست خدا كه شما زود ياد خواهيد كرد ايشان را و ليكن وعده ندهيد ايشان را پنهانى يعنى نكاح را ، پس كنايه به منزله پنهان كردن در باطن قرار داد پس لازم است كه حكم كنايه هم چنين بوده باشد به قذف و تهمت.
و معناى جامع بين آنها اين است كه چون تعريض و كنايه احتمال است در حكم ضمير و پنهان كردن در نفس است براى وجود احتمال در آن.
تمام اينها ناشى از دور بودن و بى اطلاعى از مقدار علم و دانش خليفه است مگر نبود او كه مشورت با مردم مي كرد در هر مشكلى هر كس كه بود" خواه مغيره خبيث بود يا ديگرى" آنگاه مي ديد در آن راى خود را چه موافق دين خدا بود يا مخالف آن.

1- رعایت ادب اسلامی و رسم الخط فارسی ضروری است
2-برای استفاده از مزایای خاص سایت پیشنهاد میشود وارد شوید و نظر خود را ارسال نمایید